retorn "maites documents" - biografia reorganisada

* (1) En 1842, foguèt nomenat mèstre de l’escòla primària atenenta al collègi de Carpentràs.

* (2) Quand èra a Aurenja, los dreches de sos libres li permetèron d’aver, per un còp una vida pro confortabla. Es alara que los Fabres decidiguèron de crompar un ostal. Ne trobèron un a Serinhan a 8 qm d’Aurenja. Fabre sonèt aquel ostal ‘L’Hermàs’.

* (3) A causa de son dinamisme per liberalisar l’ensenhament a Avinhon, Joan-Enric Fabre foguèt denonciat coma un òme subversiu. Èra estat professor adjunt de fisica a Avinhon pendent 17 ans. Auriá benlèu pogut aver un pòste universitari, mas sembla que tota sa vida fugiguèt las fonccions oficialas de totas menas.

* (4) Quand foguèt nomenat professor de fisica al licèu d’Ajaccio. En Còrsa, amassèt de mossas e las ramosèt dins un erbièr.

* (5) Compausèt de libres pels joves : per exemple, en 1890, Les petites filles, e en 1899, un volum illustrat, Leçons de choses.

* (6) Lo paire de Joan-Enric Fabre, que èra de Vezins (en Roèrgue) e s’apelava Antòni Fabre, se maridèt amb Victòria Salgues. Ela, èra nascuda a Sant Leons, prèp de Milhau. Jean-Henri Fabre i nasquèt en 1823.

* (7) Aprèp Avinhon, los Fabres anèron viure a Aurenja. Trobèron un polit ostal ‘La Vinarde’. Aquí, Joan-Enric Fabre faguèt la redaccion de la mager part dels Souvenirs entomologiques e escriguèt fòrça libres per las escòlas. I coneguèt tanben lo malur mai prigond de sa vida, la pèrdia de son filh

* (8) moriguèt d’anemia a 16 ans. Joan Enric Fabre, el, aviá 54 ans.

* (9) Quand èra encara drollet, e aprèp aver passadas las primièras annadas de sa vida a Sant Leons, anèt a cò de son paire a Vezins. I demorèt dusca a sèt ans, puèi tornèt a Sant Leons. De son passatge a Vezins, diguèt que se soveniá subretot dels ivèrns rudes e de l’afeccion de sa grand maire.

* (10) Quand sos parents anèron a Rodés, Joan qu’aviá un detzenat d’ans foguèt pres al collègi real de la vila. Éra tanben clergon a la capèla del collègi, e aquò li permetèt de se familiarisar amb los autors latins coma Ovidi e Virgil.

* (11) Aprèp un sejorn cortet a Orlhac, la familha anèt a Montpelhièr. Joan Enric auriá benlèu fach d’estudis de medecina, solament la sia familha, avián pas pro d’argent. Alara trabalhèt aicí e ailà per aver pro per viure: aital, faguèt manòbra a Nimes, vendèt de limons sul mercat. E mai, sembla qu’aguèsse dormit mai d’un còp defòra e que siaguèsse vengut mai d’un còp rapinaire.

* (12) A Serinhan, Joan-Enric Fabre contunhèt de trabalhar, impausant a totes de far silenci. Contunhèt sas observacions dels insècts ; son dròlle fasiá de fotografias que li permetèron d’illustrar las publicacions en seria de sos Souvenirs entomologiques.

* (13) Del temps que foguèt mèstre a Carpentràs, se crompèt un libre fòrça car (un mes de salari), mas essencial per el : Histoire naturelle des animaux articulés. Aquò’s tanben alara que rescontrèt dos naturalistas famoses : Esprit Requien e Horaci-Benedict Moquin-Tandon.

* (14) Lo naturalista tolosan, Moquin-Tandon lo venguèt veire en Còrsa. Èra un naturalista erudit que s’interessava tanben a la literatura en Lenga d’Òc, a la poesia e a la filosofia e sembla qu’aquel rescontre donèt de vam a Joan-Enric Fabre.

* (15) Veuse a 62 ans, se tornèt maridar a Serinhan amb una sirventa fòrça jova. Tres enfants nasquèron encara. Mas veusèt un còp de mai. E fin finala, moriguèt en 1915, sens bruch, perque lo mond d’alara èran preocupats per la guèrra.

* (16) Aprèp aver passat sa tèsi d’estat e coma s’interessava a l’industria dels colorants, foguèt convidat a París ont reçaupèt la Legion d’Onor. Volguèt pas demorar a París per poder contunhar sos estudis entomologics, mas Victor Duruy, favorable a la democratisacion de l’ensenhament li confièt de ‘corses del ser’ a Avinhon.

* (17) Aprèp èsser demorat dins la familha de son paire a Vezins, Joan Enric Fabre tornèt a Sant Leons. Aquí, son pairin, Pèire Ricard, qu’èra mèstre d’escòla, li aprenguèt a legir, a escriure, a comptar, e comencèt quitament a aprene un pauc de latin.

* (18) Aprèp aver viscut de trabalhs de totas menas -es un periòde de sa vida que Joan-Enric Fabre ne voliá pas parlar-, foguèt admes a l’Escóla Normala d’Avinhon. I ensenhavan primièr la gramatica e las matematicas e donc, Fabre es estat mai que mai un autodidact. Joslinhèt l’interés de la sia cultura d’autodidact que vos ‘cola pas dins un mòtle oficial’ e vos ‘daissa vòstra originalitat’.

* (19) Fabre ocupèt son pòste de regent a Carpentras de 1842 a 1849. Se maridèt amb una filha de la vila. Lo dròlle que nasquèt, moriguèt en 1848. El contunhava sos estudis : aguèt lo bacchilierat de letras, lo de las scienças matematicas, la licencia de matematicas e mai la de fisica entre 1844 e 1848.

* (20) Acabèt son cicle a l’Escòla Normala d’Avinhon en 2 ans -al lòc de 3 ans-, e puèi se consacrèt a l’estudi de la Quimia, l’aprigondiment de Virgil e d’Oraci. Trabalhèt tanben lo grec. Aviá dètz-e-nòu ans quand lo nomenèron mèstre d’escòla.

* (21) En 1853, aguèt un pòste de professor de fisica a Avinhon. Profitèt de la proximitat del Mont Ventós, del climat, dels factors ecologics, de la flòra e del relèu per s’adonar a l’entomologia.

* (22) A l’escòla, Joan-Enric Fabre foguèt un pedagòg. Preniá los escolans defòra : aital, comentava la geometria dins los camps o fasiá participar los dròlles a la collècta de la mèl. E en 1855, presentèt una tèsi de doctorat d’estat. Aviá alara tres enfants e totjorn plan pauc d’argent per far viure sa familha malgrat la tièra de sos diplòmes.

* (23) Entre lo temps que passèt a Carpentras, e a Avinhon, Joan-Enric Fabre compausèt mai de 1O OOO paginas. Unes libres qu’escriguèt foguèron estampats mai de quinze còps -livres pels escolans e plan segur organisava la matèria recampada per l’escritura dels Souvenirs entomologiques.