FerCamb

Era Val d'Aran-

uá vath on eth occitan é lenga oficiala

nà uá classa deth Licèu / Nà uá classa de 3au o uá bona classa de 4au

retorn pagina : tèmas / expleitacion de tèxtes

Era Val d'Aran-

uá vath on eth occitan é lenga oficiala

nà uá classa deth Licèu

Dossièr sus era Val d'Aran - Eth espaci aranés - Un shinhau d'istòria - eth occitan en Aran - eth vilatge d'Arties - Felicitat en estudis

I- Dossièr sus era Val d'Aran

1- Objectius

situacion geografica : uá vath de montanha entram Gasconha e Catalonha

era istòria aranesa :

eras originas

entram França e Espanha

era autonomia aranesa deth Atge Mieg entiò aué

eth gascon en Aran

2- Programacion

A- Trebalh orau : localisacion (cf. era carta d'Occitania)

1- On ei situada era Val d'Aran ? En quin país ?

2- E sabetz quina(s) lenga(s) s'i parla(n) ?

B- Eth espaci aranés

1- Balhar era carta d'Aran naths escolans

2- Completar era carta en tot passar era Garona en blu, eth capdulh en arroge e en tot ajustar eth Pont deth Rei, eth tunèl de Vielha e era estacion d'esquí de Vaquèra.

3- Questions escriutas (cf. fica de trebalh)

C- Un shinhau d'istòria

1- Balhar era cronologia dera istòria aranesa e commentar-la en classa

2- Eths escolans qu'arresponen aras tres questions

D- Eth gascon en Aran-dossièr publicat ena Setmana

1- Cada document qu'é estudiat eth aún après eth aute e nà verificar s'eths escolans an plan comprés

2- Exercici de sintèsa : que cau presentar era Val d'Aran en 5-6 linhas

ennaut

Eth espaci aranés

1- Ei un bèth país era Val d'Aran ?

..........................................................................................................................................

2- Quau ei eth inconvenient màger d'aquera vath ?

..........................................................................................................................................

3- Quau ei eth axe de comunicacion naturau dera Val d'Aran ?

..........................................................................................................................................

4- En quinas circonscripcions ei talhucat eth territòri aranés ?

..........................................................................................................................................

5- Quau ei eth nom deth capdulh ? Balhatz eth nom de dus vilatges plan importents.

ennaut

Un shinhau d'istòria

Ièr sègle : romanisacion dera Val d'Aran qui hè partida dera Civitas Convenarum qui a coma capdulh Lugdunum Convenarum (que serà estacada ath abescat de Comenge entiò 1803).

deth sègle X ath sègle XII : ath temps dera rivalitat entre eras Maisons de Tolosa e de Barcelona, era Val d'Aran qu'ei disputada peths senhors deth Nòrd (eth comte de Comenge) e deth Sud deras Pireneas (comtes de Palhars e de Ribagòrça).

1313 : eth rei Jacme II d'Aragon que balha aths Aranés eth Privilètge dera Querimònia ; qu'arreconeish eras loas institucions (Terçons, Conselh Generau) e que'us balha era possession deths arrius, bòsques e prats : eths Aranés que son quasi independents !

deth sègle XV ath sègle XIX : cada còp qu'era França e era Espanha son en guèrra, era Val d'Aran qu'ei ocupada peras tropas francesas.

1513 : tractat deth Plan d'Arrem ; maugrat eras guèrras, eths Aranés qu'an tostemps mantengut arrelacions pastoraus e comerciaus dab eras vaths vesias e aqueth acòrd que garanteish, dera vath d'Aura ath Coseran e dera region de Bielsa ath Palhars, eths escambis economics a travès era termièra, en temps de patz coma en temps de guèrra !

1834 : supression pera reina Isabèu II deth Conselh Generau ; çò qui n'empacha pas ua presa de consciéncia culturau e lingüistica ara fin deth sègle XIX (Mossen Josèp Condó Sambeat qu'escriu Era cançon dera Garona).

1931 : proclamacion dera IIda Republica en Espanha e reviscolada dera revendicacion aranesa mès n'aurà pas de seguida pr'amor dera Guèrra civila e dera dictatura de Franco.

1979 : eth Estatut d'Autonomia de Catalonha qu'arreconeish era diferéncia e eths drets istorics deths Aranés.

1991 : eth Conselh Generau d'Aran qu'ei oficialament restablit.

* * *

1- Era Val d'Aran qu'a estacas plan hòrtas dab era Gasconha :

- ath nivèu politic : ...

- ath nivèu religiós : ...

- ath nivèu economic : ...
2- Perqué era data de 1313 ei tan importenta taths Aranés ?

3- Quinas etapas mèrcan era reviscolada dera revendicacion aranesa despuish eth sègle XIX ?

Questions sus era Val d'Aran

Doc1 : díser s'aqueras afirmacions son vertadèras o faussas (e cambiar çò qui truca).

Eras lengas oficiaus que son eth occitan, eth catalan e eth basco. vertat faus

..........................................................................................................................................

Ena escòla, eths professors e eths dròlles que parlan gascon. vertat faus

..........................................................................................................................................

Eth occitan qu'a ua grana plaça ena television vertat faus

..........................................................................................................................................

Eth personau administratiu que sap parlar e escríver en occitan. vertat faus

..........................................................................................................................................

Eth Centre de normalisacion qu'arrevira documents en espanhòu. vertat faus

..........................................................................................................................................

Doc 2 e 3 : Qué simbolisa eth estacament deths aranés ath ensemble occitan ?

................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................

Doc 4 : Perqué era Val d'Aran ei un simbèu petit ? Quina ei era solucion d'après eth autor ?

....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

Doc 5 : Eths joens aranés an ua consciéncia occitana plan hòrta ?

....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

En tot utilisar aqueths mots : vath, montanha, Espanha, lenga, occitan, oficiau, escòla, dròlles, isolat, presentar viste hèit era Val d'Aran.

.....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ennaut

ETH OCCITAN EN ARAN

d'après un dossièr publicat ena Setmana

Document 1- Situacion lingüistica

Tres lengas oficiaus : l'aranés, lo catalan, lo castelhan

Ensenhament : enqüèra competéncia de la Generalitat, qu'ei assegurat dens las tres lengas.

Ràdio : ua òra per dia sus las ondas de Catalunya Ràdio dab un estudiò a Vaquèra

Television : 10 mn per setmana sus TV3

Premsa : 8 paginas en aranés cada dissabte en eth jornau catalan Avui

50 personas per an, formadas a la lenga occitana escriuta, e açò desempuish 1987, dens l'administracion e tots los servicis publics.

Centre de normalisacion lingüistica : au servici de tots los aranés qui an besonh ajuda per la traduccion de documents qui volerén en occitan : documents d'òrdi privats (comèrci) o publics.

Document. 2-

Lei deth 13 de junhsèga sus eth règim especiau dera Val d'Aran

(tròç)

Laguens de Catalonha, en sòn ensemble, subergís pera sua pròpia personalitat Aran o era Val d'Aran, territòri ligat pera situacion geografica, pes orígens istorics, pera lengua e pera cultura as tèrres gascones e ara grana familha occitana, mès junhada liurament, a trauèrs de pacte, ath Principat de Catalonha...

Document 3- Imne e escut

Dens las decisions presas per los conselhèrs d'Aran, e previstas dens lo tèxte de la lei d'autonomia, que i a per exemple la preséncia de la crotz occitana sus l'escut d'Aran. Ua preséncia qui pròva que los aranés an plan la consciéncia d'estar un element de l'ensemble occitan.

Aute simbèu : qu'ei l'imne aranés. Oficiaument, qu'ei Montanhes araneses qui n'ei pas auta causa qu'ua version locau deu Se canta. Se las paraulas laudan la beutat de las montanhas d'Aran, la musica qu'ei la qui coneishen tots los occitans

Document 4- Un simbèu petit

Segur, Aran ei lo sol territòri au monde on l'occitan ei lenga oficiau. La lei de 1990 que ditz : "Er aranés, varietat dera lengua occitana e pròpia d'Aran ei oficiau ena Val d'Aran".

Mès los Aranés ne son pas mei de sheis mila e cadun pòt compréner la dificultat de har víver ua identitat e ua lenga dens aqueras condicions. Que pòt mancar çò qui podem aperar la massa critica se lo territòri demora tròp isolat (...).

Se la lenga a progressat en dètz ans, se mei de gens la saben parlar, n'ei pas segur que sian mei numerós a la practicar de faiçon quotidiana. Qu'ei impossible de crear los utís necessaris au desvelopament d'ua lenga, com la television per exemple, a sheis mila sus un territòri tant petit(...).

La solucion qu'ei de's virar mei sistematicament de cap aus occitans de l'Estat francés, mès aqueths que son plan en retard. Totun, l'espèr pòt viéner deus joens qui desvelopan ua consciéncia panoccitana qui n'avèn pas lors pairs. Atau, l'associacion Lenga viva que podó amassar un milièr de personas entà la corruda pedèstra de sostien a la lenga.

Document 5-

Eths 15-18 ans en Aran

Question : Enes tòns escriuts particulars, entà rebrembar quauquarren, entà deishar un messatge escriut, utilises normalament ?

- castelhan : 74 %

- aranés : 17 %

- catalan 9 %

Question : Se un companh de Lhèida te demane de quina nacion ès, qué responeràs ?

- Aran : 51 %

- Catalonha : 9 %

- Espanha : 35 %

- Occitania : 5 %

ennaut

eth vilatge d'Arties

ennaut

Felicitat en estudi

Felicitat qu'ei ua mainada aranesa deth debut deth sègle. Que demora a Garòs en "çò de Pièrras". Coma pertot ena montanha gascona, eth ostau qu'amassa devath eth madeish cobèrt eths membres de tres generacions : eths vielhs (Cisco e Rita, eths pairans de Felicitat), eth airetèr dab era sua hemna (Gaston e Feliça, eths parents) e eths dròlles (Felicitat e son fair Cisco). Felicitat n'a pas que sèt o ueit ans mès que'u cau aidar eths sués pr'amor que son praubes. Alavetz que'u hè gòi d'anar entara escòla a Arties...

Felicitat i anave ben contenta entà estudi. Li agradave fòrça divertí-se damb era sua companha Roseta, e dempús, "Doña" Loïsa, era senhora mèstra, èra plan brava, jamès la trucave. En iuèrn ja li uejave mès de pujar enquia Arties damb eth heired e aqueres nheuades de mès d'un mètre e en tot aver de rómper tot eth camin, lèu, lèu sense poder trascamar. A Pèir de Casarilh, eth mès gran dera còlha, li hège pietat de vedé-la e se la cargave en còth enquia arribar en estudi.

Aqueth ère un dia de deseme benbé d'iuèrn ; avie nheuat tot eth maitin e ena tarde, tath torn des quate i tornèc. En estudi "Doña" Loïsa parlave e parlave... Felicitat la entenie mès non la escotave ; li interessave mès çò que se passave dehòra. Es veires dera hièstra plei de bugàs encara deishaven veir de talabardes de nhèu que quègen gròsses e tant a plaser que de guardà-les li viege era sòn. Ere ua nhèu grassa e Felicitat vedec com, sense encuedà-se'n aguesta avie caperat es gradons de pèira e enter era madeisha didie : "Com serà eth camin entà tornar entà casa... ?, se non s'arture era nheuada pensi que non i vau a poder arribar..."

- Felicitat !! -cridèc era mèstra- qu'ei çò que vengui de demanar ?

Era mainada se la guardèc sense díder arren : "Ara plan que sò prèsta", pensèc.

- Vene aciu -li manèc "Doña" Loïsa- para era man !

Felicitat se tenguec era man esquèrra peth canèth.

- Ben estenuda - li didec era mèstra en tot lheuar era palmeta de husta en aire.

Totes es autes mainades se n'ac enguardèren carades, encara que tostemps en recebé-se ua o ua auta per non saber era leçon. Felicitat non i ère cap acostumada coma d'autes que s'untaven era man d'alh entà non sénter eth dolor. Dempús deth truc era man li venguec vermelha e ua calor li pugèc enquias aurelhes.

- Ja vos alinharè jo, badar quan non cau ! - didec era senhora mèstra.

Veronica Barés-Mòga

tirat de Qué me pòrtes Garona ?

III- Felicitat en estudi

1- Lectura peth professor

Eths escolans qu'an eth tèxte e que cèrcan eths mots desconeguts

2- Presentacion deth document

a- Era natura e eth tèma deth document ?

Qu'ei un tròç deth roman Qué me pòrtes Garona ? Aqueth passatge que conda un dia d'escòla de Felicitat, ua mainada aranesa deth debut deth sègle.

b- Eth autor ?

Veronica Barés-Mòga qu'ei ua joena autora aranesa (que trebalha en Conselh Generau d'Aran). Qué me pòrtes Garona ? qu'ei eth sué prumèr roman. Que s'a ganhat eth prèmi Mossen Josèp Condó-Sambeat dab era novèla Era bòrda barrada.

3- Explicacion detalhada

a- Eth 1èr paragraf

* Que calerà completar en parallèla eth tablèu de comparason entram eth gascon deras Hautas Pireneas e eth aranés e balhar expressions equivalentas s'ac cau :

Felicitat i anave ben contenta entà estudi.

cf. tablèu nà explicar era frasa afirmativa e eth imperfèt (influéncias deth catalan)

ben contenta : plan contenta

Li agradave fòrça divertí-se damb era sua companha Roseta,

Li agradave fòrça : que'u hasèva plan de gòi, plaser

damb : dab

e dempús, "Doña" Loïsa, era senhora mèstra, èra plan brava, jamès la trucave.

dempús : puish

era senora mèstra : er' arregenta

* Perqué cau aperar er'arregenta "Doña" ? Quina lenga s'ensenha ena escòla aranesa ? E d'aqueth temps, quin se passava en França ?

Ath debut deth sègle, eths dròlles que parlavan tots occitan a casa. Tà balhar-us ua consciécia nacionau, eths arregents que'us ensenhèn era lenga deth Estat (eth espanhòu en Aran, eth francés a noste). Ne's podèva pas mès parlar en "patuès" (que sia occitan, catalan, breton...) ena escòla e atau, eths parents ne parlèn pas que francés, lenga dera promocion sociau, aths dròlles...

En iuèrn ja li uejave mès de pujar enquia Arties

ja li uejava : que l'embestiava

enquia : dinc a, entiò

damb eth heired e aqueres nheuades de mès d'un mètre e en tot aver de rómper tot eth camin, lèu, lèu sense poder trascamar.

era formacion deth plurau (cf. eth tablèu)

era nhèu : era nèu (cf. eth pic de Nèuvielha)

en tot + infinitif : gerondiu

aver de : caler

rómper : hèr era traça ena nèu

trascamar : avançar, levar era cama

A Pèir de Casarilh, eth mès gran dera còlha, li hège pietat de vedé-la e se la cargave en còth enquia arribar en estudi.

era còlha : era equipa

li hège pietat : que'u hasèva pietat

	gascon bigordan	gascon aranés
frasa afirmativa	Que i va.	I va.
formation du pluriel	eths gojats eras gojatas	es gojats es gojates
imparfait de l'indicatif	vèrbes en -ar ANAR : anavi-anavas-anava-anàvam-anàvatz-anavan	vèrbes en -ar ANAR : anava-anaves-anave-anàvem-anàvetz-anaven

* Reformulacion dam un tèxte a traucs (cf. ex 2 dera fica)

b- Eth 2d paragraf
Aqueth ère un dia de deseme benbé d'iuèrn ;

ère : 3au persona deth vèrbe èster ath imperfèt deth ind

deseme : genèr, heurèr, març, abriu, mai, junh, julhet, aost, seteme, noveme, deceme

benbé : guaireben

avie nheuat tot eth maitin e ena tarde, tath torn des quate i tornèc.

eth imperfèt deth ind e eth preterit (cf. tablèu)

nhevat (era nhèu) : nevat (era nèu) en Bigòrra

era tarde : era vrespada

es quate (ispanisme) : quate òras

gascon bigordan

gascon aranés

imparfait de l'indicatif

vèrbes en -ar

ANAR : anavi-anavas-anava-anàvam-anàvatz-anavan

vèrbes en -er

AVER : avèvi, avèvas, avèva, avèvam, avèvatz, avèvan

vèrbes en -ir

PARTIR : partivi, partivas, partiva, partívam, partívatz, partivan

vèrbes en ar

ANAR : anava-anaves-anave-anàvem-anàvetz-anaven

vèrbes en -er e -ir

AVER : avie, avies, avie, aviem, avietz, avien

prétérit

vèrbes en -ar

TORNAR : tornèi, tornès, tornè, tornèm, tornètz, tornèn

vèrbes en -ar

TORNAR : tornè, tornères, tornèc, tornèrem, tornèretz, tornèren

En estudi "Doña" Loïsa parlave e parlave... Felicitat la entenie mès non la escotave ; li interessave mès çò que se passave dehòra.

era negacion en aranés : cf. eth tablèu

	gascon bigordan	gascon aranés
negacion	ne l’escotava pas	non la escotava

Es veires dera hièstra plei de bugàs encara deishaven veir de talabardes de nhèu que quègen gròsses e tant a plaser que de guardà-les li viege era sòn.

es talabardes : eths flòcs de nèu, eras balòhas

quègen : imperfèt aranés deth vèrbe càger (irreg.)

guardar : guerdar, aueitar

a plaser : tot doçament

li viege : que’u venguèva

era sòn : era dromèra, era enveja de saunejar...

Ere ua nhèu grassa e Felicitat vedec com, sense encuedà-se'n aguesta avie caperat es gradons de pèira e enter era madeisha didie :

eth preterit deths vèrbes en -er : cf. eth tablèu

prétérit

vèrbes en -er

VÉDER : vedoi, vedós, vedó, vedom, vedotz, vedón

vèrbes en -ir

PARTIR : partii, partís, partí, partim, partitz, partín

vèrbes en -er

VÉDER : vedí, vederes, vedec, vederem, vederetz, vederen

vèrbes en -ir

PARTIR : partí, partires, partic, partirem, partiretz, partiren

sense encuedà-se’n : shens avisà-se’n

aguesta : aquesta

avie caperat : avèva cobèrt

es gradons de pèira : eras marchas

"Com serà eth camin entà tornar entà casa... ?, se non s'arture era nheuada pensi que non i vau a poder arribar..."

com : quin

arturar : arrestar

era nheuada : quan cai era nèu, que hè ua nevada

quan cai era ploja, que hè ua ...

quan perigla, que hè ua ...

quan tòrra, que hè ua ...

* Cercatz en aqueth paragrafe eth camp lexicau deth ivèrn

Eth camp lexicau deth ivèrn (deseme, iuèrn, avie nheuat, eth bugàs, es talabardes de nhèu que quègen gròsses, ua nhèu grassa, era nheuada) que càmbia eth tèxte en tablèu : qu’imaginam eths teules, eths prats e eras carrèras caperats de nèu...

* Quin efèit a sus Felicitat era nevada ?

Ara debuta, Felicitat que’s copa dera realitat dera classa (" En estudi "Doña" Loïsa parlave e parlave... Felicitat la entenie mès non la escotave ") coma s’èra en un saunei (" talabardes de nhèu que quègen gròsses e tant a plaser que de guardà-les li viege era sòn "), quasi encantada (" sense encuedà-se'n ") Totun, ath cap d’un moment, que s’avisa que n’ei pas que ua illusion (" Com serà eth camin entà tornar entà casa... ? ") e que’u ven páur (" se non s'arture era nheuada pensi que non i vau a poder arribar... ")

* Reformulacion escriuta deth tèxte (cf. ex 3 dera fica)

c- Era fin deth tèxte

- Felicitat !! -cridèc era mèstra- qu'ei çò que vengui de demanar ?

Era mainada se la guardèc sense díder arren : "Ara plan que sò prèsta", pensèc.

- Vene aciu -li manèc "Doña" Loïsa- para era man !

Felicitat se tenguec era man esquèrra peth canèth.

- Ben estenuda - li didec era mèstra en tot lheuar era palmeta de husta en aire.

demanar, manar : demandar

eth canèth : eth punhet

era palmeta : era règla

era husta # era lenha (en Gasconha, era husta qu’ei eth buès de construcion)

carades : caradas (mudas), deth vèrbe carar-se (" Minja e cara’t ! ")

per non saber era leçon : pr’amor ne sabèvan pas era leçon

non ... cap : era negacion (cf. tablèu)

gascon bigordan

gascon aranés

negacion

ne l’escotava pas

non la escotava

non i ère cap acostumada

untar-se era man d’alh : passar-se alh ena man

eth dolor (ispanisme) : era dolor

Ja : particula enonciativa emplegada tà insistar

badar : saunejar

* Perqué er'autora emplega eth preterit ath debut d'aquesta partida ?

Eth emplec deth preterit, après un long passatge ath imperfèt, que mèrca ua rompedura e era suspresa de Felicitat qui torna dab brutalitat ara realitat.

* Qué pensatz dera disciplina ?

En aqueth temps, era disciplina qu’ei sommària e eras metòdas brutalas : cohats, patacs sus eths dits... Totun, qu’èra viscut coma quauquarren de normau : er‘autoritat deth arregent n’èra pas james contestada en vilatge.

* Quina ei era reaccion deras autas mainadas ?

Eras autas mainadas que son estalabornidas pera exemplaritat dera punicion pr’amor Felicitat qu’ei ua bona escolana e qu’ei eth prumèr còp que Doña Loisa la castiga (cf. eth 1èr paragrafe : " "Doña" Loïsa, era senhora mèstra, èra plan brava, jamès la trucave ").

Felicitat en estudi

1- Tablèu comparatiu entre eth gascon deras Hautas-Pireneas e eth dera Val d'Aran

	gascon bigordan	gascon aranés
particules énonciatives
négation
formation du pluriel	eths gojats eras gojatas
imparfait de l'indicatif	vèrbes en -ar vèrbes en -er vèrbes en -ir	vèrbes en -ar vèrbes en -er vèrbes en -ir
prétérit	vèrbes en -ar vèrbes en -er vèrbes en -ir	vèrbes en -ar vèrbes en -er vèrbes en -ir

2- Completatz eths traucs d'aqueth tèxte

................... qu'èra ua dròlla qui anava plan .................... tara escòla. Atau, non trimava pas a .......... e que podèva jogar dab eras .................... Era .................... qu'èra ua hemna plan .................. Çò de maishant, qu'èra sustot eth .................... e era ............... peth camin. Urosament, ................................... que l'ajudava tà arribar en estudi.

3- Acabar aqueras frasas

- Aqueth dia d'ivèrn.........................................................................

- Era regenta ..................................................................................

- Felicitat que guèrdava ..................................................................

- Que's demandava .........................................................................

4- Expression escriuta : Felicitat que s'a pres un patac sus eths dits ; imaginatz era reaccion en un dotzenat de linhas de son pair, de Pèir de Casarilh, d’ua escolana qui n’aima pas a Felicitat.

ennaut

Era Val d'Aran-

uá vath on eth occitan é lenga oficiala

Nà uá classa de 3au o uá bona classa de 4au

Adius a la Val d'Aran - Tornar despús d'un sòni

I- Adius a la Val d’Aran

1- Escota dera cançon (videò de Nadau ath Zenith de Pau-1993) : eths escolans n’an cap eras paraulas

2- Reformulacion orala :

eths esolans qu’an escriut ethçò que comprenguián sus un papèr

qu’ensajan d’arretrobar eth contengut dera cançon dame questions deth professor :

On se passa aquera istuèra ?

A quin moment der’annada ?

Qué hèn eth monde ara debuta ?

Qui ei eth personatge principau ?

E ei content ?

Perqué ?

3- 2da escota dam eras paraulas

4- Explicacion deth titre

On ei era Val d'Aran ?

cf. carta d'Occitania : qu'ei un territòri espanhòu on se parla gascon

cf. fica Eth espaci aranés

"Adius" : Aqueth titre que hè pensar a quauqu'un qui se'n va dera Val d'Aran e qui n'i tornarà pas james.

5- Explicacion detalhada

6- Lectura e cant

Adius a la Val d'Aran

Nadau

Enten, enten l'acordeon,

Dus pas de dança, ua cançon,

Eth haro que s'a alugat :

Sant-Joan, Sant-Joan se n'ei tornat !

Val d'Aran, cap de Gasconha,

Luenh de tu, que'm cau partir,

Val d'Aran, cap de Garona,

Luenh de tu, que'm vau morir...

Era passejada, un ser d'estiu :

- E com te va ? Adiu, adiu !

Un tròç de pan, un còp de vin,

Parlar deth temps damb eth vesin...

Es cueires luden sus eth bufet,

Totis es recòrds ena paret,

Non se pòt estancar eth temps,

Mès Aranés, tostemps, tostemps !

Companhs de Les e de Bossòst,

De Salardú, de Vilamòs,

Brembatz-vo'n plan deth praube Joan

Qui a estimat tant era Val d'Aran...

Adius a la Val d'Aran

Nadau

Enten, enten l'acordeon, enténer ath imp present :

enten, entenem, entenetz

Dus pas de dança, ua cançon, Qué hèn eth monde ?

Que dançan e que cantan

: que son contents

Eth haro que s'a alugat : alugar # amortir

tornar # partir

Perqué ?

Sant-Joan, Sant-Joan se n'ei tornat ! Per'mor qu'ei era neit de Sent-Joan

Val d'Aran, cap de Gasconha, - Era Val d'Aran qu'ei ath cap dera Gasconha mès qu'ei tanben eth cap dera Gasconha (per'mor eth gascon ei lenga oficiau).

Luenh de tu, que'm cau partir, # pròshe

- que'm cau partir > arrvirar en gascon :

- il faut que tu écoutes

- il faut que je parle occitan à la maison

- il ne faut pas que je parte

Val d'Aran, cap de Garona, - Taths Aranés, era hont dera Garona qu'ei en Plan de Beret mès en realitat que ven dera Maladeta, en Aragon...

Luenh de tu, que'm vau morir...

Era passejada, un ser d'estiu : - passejar-se

- eras sasons : ivèrn, prima, estiu, autona

- E com te va ? Adiu, adiu ! - quin te va ?

Un tròç de pan, un còp de vin,

Parlar deth temps damb eth vesin... - dab

- On e quan se passar er'accion ?

- Que's passa ena carrèra, un ser d'estiu

Es cueires luden sus eth bufet, - ua casseròla de cueire

es = eths

Totis es recòrds ena paret, - un recòrd : un sovier (cf. un recuerdo en esp)

- ua maison qu'a quate parets

Non se pòt estancar eth temps, - poder ath ind present : pòdi, pòdes, pòt, podem, podetz, pòden

- arrestar

Mès Aranés, tostemps, tostemps !

- On se passar er'accion ?

- Que's passa ena codina, abans de partir.

Companhs de Les e de Bossòst, - amics

De Salardú, de Vilamòs, - localisar sus era carta aqueths vilatges :

- Les qu'ei devath, entre .... e ....

Brembatz-vo'n plan deth praube Joan - brembatz (ath imp present : bremba-te'n, brembem-nse'n, brembatz-vo'n) vos en

Qui a estimat tant era Val d'Aran... - aimat

Adius a la Val d'Aran

1- Completatz aqueth tèxte a traucs sus era Sent-Jan

Eth .................... (aperat eth .................... a noste) qu'ei un .................... qui an copat en bòsc e qu'an botat a secar tota er'annada. Qu'ei .................... e .................... tà hèr-u secar coma cau. Après, qu'ei .................... ena plaça deth vilatge. Ath cap deth haro, qu'an botat ua .................... e era .................... dera darrèra .................... deth vilatge. Era neit deth 23 de junh, qu'ei .................... e qu'ei tan sec que .................... tot viste. Quan cai a tèrra, eth monde que sautan dessús e que s'empòrtan un .................... tot caut tà protetjar era maison deth maishant temps.

2- Eth personatge dera cançon que se'n va de casa ; cercatz ua frasa de qui hè véger :

- era sua tristessa de deishar eth país : ...........................................................................

- eth sué estacament ara Vath d'Aran : ..........................................................................

3- Arreviratz en gascon :

- Les cuivres luisent sur le buffet....................................................................................

- On ne peut pas arrêter le temps...................................................................................

- Je dois partir loin de toi. .............................................................................................

- Je mange un bout de pain avec le voisin.......................................................................

ennaut

II- Tornar dempús d’un sòni

1- Lectura deth tèxte peth prof.

2- Reformulacion orala :

eths esolans qu’an escriut ethçò que comprenguián sus un papèr

qu’ensajan d’arretrobar eth contengut dera cançon dame questions deth professor :

Qui ei Anna ?

Quin atge a ?

E ei ua bona escolana ?

Eth occitan ei ua matèria importenta en Aran ?

Quant de lengas sap parlar Anna ?

Ei un gran país era Val d'Aran ?

Quant i a de poblants ?

Quant de personas saben escríver eth aranés ?

3- Lectura deths escolans tròç a tròç e explicacion deth voc desconegut :

las suas nòtas : las mias, las tuas, las suas, las nostas, las vòstas, las loas nòtas

un cohat : ua teca (ací : ua bona leçon)

ua pèca : ua fauta

mensh # mes

un poblant : un abitant

guaire arrés : pòc de monde

4- Fica de trebalh nà verificar era comprengueson e balhar complements

5- Lectura deths escolans

6- Nà acabar, uá segonda reformulacion, sense tèxte ni questions deth prof. : cada escolan que ditz uá frasa :

Anna qu'ei ua escolana.
Qu'a ueit ans.
Que demòra ena Val d'Aran...

Tornar despús d'un sòni

Anna qu'a ueit ans. Qu'ei tota fièra de m'ensenhar las suas nòtas deu prumèr trimèstre. La prumèra de las " MATÈRIES ESPECIFIQUES" qu'ei la " LENGUA OCCITANA ". Que segueishen las lengas catalana, castelhana, las matematicas, las sciéncias... Se parlatz a Anna en occitan, que vos respon en occitan.

Mès se voletz, que vos parlarà autan plan en castelhan o en catalan. E qu'apren tanben l'anglés. Çò qui non l'empacha pas d'aver ganhat l'apreciacion "SUBERGESSENT" en matematicas, en sciéncias naturaus e sociaus. Anna qu'ei un cohat tinglant a tots los esperits estrets o desinformats de qui pensan qu'ensenhar la lenga nosta a l'escòla que hè pèrder temps aus mainats...

Qu'ei simple : ací, las matematicas que s'ensenhan en occitan d'Aran, d'autas sciéncias que's pòden ensenhar en catalan o en castelhan. E atau, lo mainat qu'apren au còp la lenga e la sciéncia.

Uei, que s'i pòt trobar en Aran un centenat de personas capablas d'escríver un tèxte en occitan, shens nada pèca. Un beròi resultat quan se sap qu'Aran compta mensh de 6 000 poblans e que dètz ans prumèr guaire arrés non sabèva escríver l'occitan...

Gilabèrt Narioo

Tornar despús d'un sòni

1- Vertat o faus

- Anna qu'ei fièra deras suas nòtas. _ vertat _ faus

- Anna que sap parlar catalan. _ vertat _ faus

- En Aran, eras matematicas que s'ensenhan en occitan. _ vertat _ faus

- Era Val d'Aran qu'ei en Espanha. _ vertat _ faus

- En Aran, ne s'ensenha pas eth espanhòu. _ vertat _ faus

2- Respóner en duas linhas ad aqueras questions

- Eth occitan qu'ei ua matèria importenta en Aran ?

- Que'n pensan eths esperits estrets ?

- Ei ua bona escolana Anna ?

- Vielha, eth cap-lòc d'Aran, ei ua vilassa ?

3- Anna que conda a Gilabèrt Narioo quin se passa era escòla en Aran : competatz eths traucs d'aqueth tèxte.

"Se vòs, que't vau ....................... eras .............. nòtas. Ací, eth ....................... qu'ei ua matèria ....................... Eth professor de ....................... qu'ensenha en occitan : atau, que s'apren ath còp era ....................... e era sciéncia. Era Val d'Aran qu'ei un .................. país mès eths ....................... que parlan ............ lengas."

4- Solinhatz en tèxte eths vèrbes ath present deth indicatiu e completatz aqueth tablèu.

*PARLAR*	RESPÓNER	SEGUIR
	responi
parlas

		segueishem

5- En utilisar aqueths mots : vath, montanha, Espanha, lengas, occitan, anglés, tanben oficiau, mainats, presentatz era Val d'Aran en 5 o 6 linhas.

ennaut