retorn pagina d'introduccion / tèmas

1- TENSON D'EN AZEMAR E DE MIRAVAL - Comentari

2- ROTROENGE DE RICHARD SUS SA CAPTIVITAT - Comentari

Aquel tèxt es un poèma. Son autor es Azemar Lo Negre. Es un trobador, es de dire un poèta medieval occitan. Nascut a Albi, viatja fòrça e es un protegit del Rei d'Aragon (se parla de l'Espanha al vèrs tres de l'estròfa quatre), e del Comte de Tolosa, a la debuta del sègle tretze. L'autre personatge important del poèma es Raimon de Miraval. Òm lo coneis plan mai qu'Azemar lo Negre. Es sortit del vilatge de Miraval, prèp de Carcassona. Es mòrt en exilh en Espanha al sègle tretze.

La preséncia de dos personatge explica perque aquel poèma es una tenson.

Una tenson es un poèma ont doas personas fan un dialòg. Lo principi es qu'un trobador pausa una question. L'autre trobador deu respondre per òc o non (es ditz al vèrs sèt de l'estròfa una). Cada estròfa representa lo punt de vista de cadun. La primièra e la tresena estròfa son las d'Azemar, la segonda e la quatrena estròfas son las de Miraval.

La question que pausa l'autor a per sicut l'amor e las femnas. Es normal perque son los tèmas tradicionals dels trobadors. La question precisa d'Azemar Lo Negre es : Se pòt quitar sa femna perque es vièlha ?

Lo dialòg va donc ensajar de respondre a aquel problèma qu'es essencial per un trobador. Es Azemar lo Negre que comença la tenson per sa question.

Se pòt divisir lo tèxt en doas grandas partidas :

- las estròfas una e doas correspondon a la question d'Azemar Lo Negre e a la responsa de Raimond de Miraval. Lo ton es agradiu.

- las estròfas tres e quatre nos fan passar de la discutida a la disputa. Lo ton es pro violent.

A l'estròfa una, Azemar, coma es normal dins una tenson, demanda a Raimon de Miraval de participar. D'unes mots ("agradiva") mòstran qu'en primièr, lo trobador cerca lo plaser. Aquel plaser li es balhat per la practica de son art ; es un mot-clau de la lirica medievala occitana.

- Lo ton es agradiu. Azemar es modèst peque demanda l'acòrdi de Raimon de Miraval de far lo poèma ("se vos plan pron"). La situacion iniciala de la tenson es donc marcada per un ton positiu.

Mas se remarca qu'Azemar pausa una question dirècta ("digatz me sens vòlta ; Respondetz òc o non"). Se pòt pensar qu'aquò ven d'una volontat de sinceritat. Çaquelà, l'orientacion balhada per Azemar es plan directiva. A la fin de la primièra estròfa, los mots d'Azemar semblan violents per un trobador. Lo vèrb "deu" marca l'obligacion e l'emplec del vèrb "daissar" per parlar de sa femna es malcortés. Aquò es benlèu la marca d'una evolucion a venir dins l'actitud d'Azemar.

La segonda estròfa se fa tanben sus un ton cortés ("En" es una marca de consideracion). Es aquí que lo segond personatge interven. Mas la responsa de Raimon de Miraval es tan dirècta coma la question d'Azemar ("lèu"). Aquò mòstra que sa posicion es clara; Aquela clartat mena a una rompedura perque Raimon de Miraval causís "lo partit de çò qu'es bon". Aquò daissa pensar que la question d'Azemar es pas bona. En fach, es aicí que se vei l'oposicion entre doas concepcions de l'amor. Lo primièr sembla pensar que l'òme domina la femna. Lo segond sembla pensar que i a una relacion d'egalitat entre l'òme e la femna. Per Raimon de Miraval, "la gaudença que dura fòrças sasons" domina tot. La durada es mai importanta que la vielhessa. La posicion de Raimon de miraval es franca coma lo mòstra l'emplec del vèrb dever ("deu") e de "totjorn". Donc daissa pas de plaça a la contradiccion. Lo darrièr vèrs de la segonda estròfa marca una rompedura dins lo poèma. Daissa lo sentiment que la tenson s'acaba. En fach, va tornar prendre sus un autre ton.

Es una polemica que se desvolopa dins las estròfas tres e quatre. La responsa d'Azemar se plaça sul terrenc de l'ironia. Es una responsa a Raimon de Miraval, mas tanben a sa question de la primièra estròfa.

Per Azemar, la femna se causís per l'atge ("un dòna qu'a los pels blancs"). Sembla pa si aver de plaça per la belesa feminina. L'argument de l'atge es tanben utilisat contra Raimon de Miraval. Lo fach de dire qu'es vièlh mena Azemar a far una rompedura ambe el. Donc lo critèri de la joinessa sembla per Azemar lo critèri principal per aimar. La separacion entre Azemar e Miraval mena tanben a una rompedura entre dos tipes de femnas : las jovas e las vièlhas. Per Azemar, l'aparéncia compta mai que los sentiments. Aquela actitud lo mena a una conclusion, a sa demonstracion : "Per aquò abandoni un servici amorós ancian". Donc Azemar fa la responsa a sa question, ditz òc a sa demanda. L'emplec del mot "servici" mòstra qu'Azemar vei l'amor coma un jòc ; mas tanben coma un acte plasent.

La quatrena estròfa es la responsa de Raimon de Miraval a Azemar Lo Negre. L'ironia del segond escapa pas al primièr personatge. Miraval fa d'Azemar lo responsable de la disputa. Donc lo daissa pas acabar lo poèma. L'ideal de serenitat e de cortesia dels trobadors daissa la plaça a una lucha personala amb los mots per armas.

Miraval se plaça sul terrenc de l'onor, lo d'Azemar Lo Negre e lo de sa femna. L'ataca de Miraval pòrta sus çò qu'es essencial per un trobador : la dòna. Ditz que la femna de son adversari val res. Aquela afirmacion fa que Miraval refusa a Azemar la qualitat de trobador, perque un vertadièr trobador deu aver una femna onèsta. Miraval es perfide perque ataca la reputacion de son adversari, sap qu'Azemar es conegut en Espanha. Donc es una ataca sus son mestièr e sa reputacion. La marridessa de Miraval succedís a la trufariá d'Azemar. Lo biais de far de Miraval lo mena a acabar lo poèma en disent qu'Azemar vei pas sa dòna sovent. Donc sa question a pas lòc d'èsser.

Aquel tèxt es un exemple original de poèma de trobador. Un problèma se pausa : qual es l'autor ? Doas responsas se pòdon far :

- Azemar Lo Negre e Raimond de Miraval son los dos autors.

- Azemar Lo Negre es lo sol autor.

Dins la primièra situacion, se pòt pensar que lo poèma es moralisator. Raimond de Miraval a lo bon ròtle, Azemar Lo Negre a lo ròtle marrit. la tenson es donc una demonstracion que mena a compren çò qu'es l'amor bon. Se vei tanben l'actitud que deu aver lo trobador amb sa dòna.

Dins la segonda situacion, l'interpretacion es parièra. Se pòt demandar perque Azemar Lo Negre a causit Raimond de Miraval. Es a el que balha lo ròtle bon, çò qu'es una marca de cortesia.

Se pòt imaginar una tresena ipotèsi ont Raimond de Miraval es l'autor. Mas la tradicion s'i opausa.

Es un poèma qu'es pas ordinari perque utilisa l'escambi e la discutida per parlar de la dòna e de l'amor. Normalament, se vei un òme e una femna (lo trobador-la dòna) dire cossí s'aiman o s'aiman pas. Mas aicí vesèm dos òmes parlar d'una dòna. Un autre interés de la tenson es de mostrar la dimension internacionala dels trobadors.

Lo tèxt fa soscar a la condicion de la femna a l'epòca medievala. La literatura occitana dels trobadors metèt las femnas al centre de lors preocupacions. La concepcion de l'amor nos pòt far soscar sus çò que l'amor representa ara.

ennaut

II

La rotroenge es un poèma ambe d'estròfas monorimas de l'epòca medievala.

Ricard primièr d'Anglatèrra, dich Còr de Leon, èra nascut a Oxfòrd en 1157 ; foguèt rei de 1189 duscas a sa mòrt en 1199. Aviá fòrça relacions ambe los trobadors ; èra lo reire pichon-filh del primièr trobador Guilhèm IX de Peitús. Anava pro sovent dins las tèrras occitanas. Fòrça trobadors lo cantèron. La rotroenge es una de las doas poesias en occitan de Ricard Còr de Leon que son conegudas. L'escriguèt en francés en 1193, puèi la revirèt en occitan.

Lo poèma es en relacion ambe l'istòria. Ricard Còr de Leon èra presonièr de l'emperaire d'Alemanha dempuèi lo 21 de decembre 1192. Es donc del temps qu'èra empresonat que foguèt escrit aquel poèma sus sa captivitat. Es tanben l'escasença per el d'explicar perque demorava en preson.

Lo titol fa comprene que Ricard va parlar de sa situacion personala. Mas dintra pas dins lo sicut directament. Comença lo poèma per una generalisacion qu'es l'explicacion de la rason d'èsser del poèma. Los tres primièrs vèrses de la primièra estròfa dison que Ricard fa un poèma per "se consolar". Es la tristessa que sembla lo far escriure. Es un biais de far que li permet d'oblidar sa condicion de presonièr e d'insistir sus son embarrament.

Lo sentiment fòrt del tèxt es lo d'èsser trait o d'aver paur d'èsser trait. Se sentís abandonat de sos amics e de sos vassals. Aquò lo fa soscar sus la misèria de l'òme qu'a pas mai lo poder. La quatrena estròfa nos fa tornar a la realitat istorica del moment. Se planh que son "senhor" aprofiècha de son auséncia per atacar sas possessions. La fin del tèxt es marcada per una dobla esperança : la de sa libertat e la de son amor.

I a donc una progression dins lo poèma. Òm va del general al particular, dels "òmes" al vèrs un a la persona de Ricard Còr de Leon (primièra persona del singular a la fin del tèxt). Òm va tanben de la tristessa e a la desillusion de la debuta de la retroenge a l'esper e a la fisança a la fin del poèma. La darrièra estròfa es una tornada, es de dire una crida al destinatari del poèma. Donc la crida es pas una sorga de desesper, mas al contrari d'esperança.

Per explicar las dificultats de Ricard Còr de Leon, cal conéisser los eveniments istorics que son ligats al tèxt. Lo Rei d'Anglatèrra èra presonièr de l'Emperaire d'Alemanha. Coma se fasiá a l'epòca, lo segond demanda la pagason d'un rescat per la liberacion del primièr. Los abitants del reialme d'Anglatèrra devián pagar cadun sa part per far desliurar lor rei. Mas los responsables del país, en l'auséncia del rei, semblavan pas far lo necessari per recampar la soma demandada. I pòt aver maitas explicacions al retard :

- la soma demandada èra enòrma e caliá donc fòrça temps per la ramosar ;

- son fraire Joan ocupava la foncion de rei, en l'auséncia de Ricard Còr de Leon. Lo retorn de son fraire voliá dire la pèrdia del poder. Donc se pòt pensar que Joan voliá pas anar tròp rapidament.

Nos podèm estonar d'aquel retard perque los abitants del reialme de Ricard Còr de Leon èran nombroses. L'Anglatèrra, al sègle dotze, anava fins a la França actuala. Lo tèxt parla dels "Angles, Normands, Peitavins e Gascons". Donc, las tèrras de l'autor comprenián tanben la Normadia, lo Peiteu e la Gasconha. Donc i aviá fòrça monde que podián participar al pagament del rescat. Mas sembla que foguèt pas lo cas.

La preséncia de la Gasconha fa pensar tanben que los Angles ocupèron una partida de las tèrras occitanas. Aquò pòt explicar que Ricard Còr de Leon parlava en occitan. E mai visquèt un temps en Gasconha.

La preséncia anglesa dins l'oèst de la França actuala agradava pas al Rei de França : Felip-August. Profitèt de l'emprisonament de Ricard per atacar sas tèrras. Aprèp maitas annadas de guèrras, Felip-August prenguèt la Normadia e lo Peiteu. Per far la guèrra, prenguèt coma rason lo vassalatge. Es de dire que teoricament lo Rei de França èra lo suzeran del Rei d'Anglatèrra. Mas lo segond volguèt pas lo reconéisser. Donc lo Rei de França faguèt la guèrra perque son vassal respectava pas las règlas de la feudalitat. Ricard Còr de Leon parla d'aquò dins son retroenge : "mon senhor met ma tèrra en torment". Aqueles torments personals e politacs explican benlèu lo besonh d'escriure de l'autor.

Es sus una nòta optimista que s'acaba lo poèma. Aquel optimisme es de doas menas : primièrament, sap que va èsser liure dins pauc de temps ; segondament, l'amor per sa femna es totjorn intact. Es dins aquela tornada que lo trobador pren la plaça del rei. Ditz un mot essencial : "aimi". La tornada es la darrièra estròfa del poèma d'un trobador e servís a indicar a qual es destinat. Lo poèma es pas dedicat a son fraire, mas a sa sòrre e, per ela a sa dòna.

Aquel tèxt es interessant per maitas rasons :

- es un poèma sus la captivitat e la libertat d'una granda intensitat, que mòstra la misèria del presonièr ;

- presenta un interés istoric sus un periòde mal conegut ;

- mòstra que l'occitan èra una lenga pro importanta per èsser parlada per un grand rei.

ennaut