retorn pagina d'introduccion / tèmas

"Annada 732. Abderraman, rei d'Espanha, travèrsa los Pirenèus amb una granda armada de Sarrasins e fa lo sètge de Bordèu. Alara Eudes, prince d'Aquitania, amassa una armada e camina per los combatre a broa de Garona. Mas los Sarrasins son los venceires. Eudes ven trobar Carles, prince dels Francs e li demanda son ajuda. Carles amassa una granda armada e los Sarrasins son batuts. Aprèp aver pres lo butin, dintra triomfalament e gloriosament en França."

CRONICA DE MOISSAC

"Lo rei Carles apren qu'Eudes respecta pas mai lo tractat passat amb el. Lo rei Carles leva una armada, travèrsa la Leira e fa fugir Eudes, pren un grand butin e tòrna dins sas tèrras. Eudes, que se vei vençut, apela a son secors los Sarrasins. Travèrsan la Garona e prenon Bordèu. Contra elis, lo rei Carles los ataca amb son armada e ganha la batalha. Aquela victòria assegura son triomfe.

CRONICA DE PARÍS

 ennaut

Lo jorn de Nada, lo Papa, de sas pròpias mans, coronèt Carlemanha d'una plan preciosa corona. Alara, los fideles romans, vesent cossí aviá defendut e aimat la Santa Glèisa romana, se cridèron d'una sola e plena votz : "A Carles, plan piós auguste, coronat per Dieu, grand e pacific emperaire, vida e victòria !". Tornèron dire tres còps aquela aclamacion. Sul pic, lo Plan Sant Pontife onchèt de l'òli sant lo rei Carles, son plan excellent filh.

Liber Pontificalis, annada 800

ennaut

Volèm que d'escòlas sián creadas per aprene a legir als enfants. Dins totes los monastèris e los evescats, ensenhatz los psalmes, l'escritura, lo cant, la grammatica, e corregissetz sonhosament los libres religioses, car sovent, alara que d'unes desiran plan pregar Dieu, i arriban mal a causa de las fautas que son dins los libres. E s'es besonh de copiar los Evangèlis, que sián d'òmes dejà experimentats que lo escrigan amb precaucion.

789

 ennaut

Atribucions dels missi : en primièr lor cal organisar d'amassadas en dos o tres endreches, que totis los que dependon de lor provincia i pòscan anar ; e qu'a totis digan çò qu'es lor trabalh, es de dire que son estats installats per nom coma missi, per que se un avèsque o un comte podiá pas complir son trabalh per quina empacha que siá, ajan recors a elis e qu'amb lor ajuda tòrnen far lor plega ; e se lo problèma es pas de natura a èsser reglat per elis, que o nos fagan saber.

E se de còps, un avèsque o un comte es estat un pauc tròp negligent dins son trabalh, que siá reprimendat e que lo tòrnen metre al trabalh amb los conselhs dels missi. E que tot lo pòble sàpia que son estats installats per que cadun, que per negligéncia o indisponibilitat del comte aurà pas pogut obténer justicia, pòsca tornar far sa denoncia davant elis e, gràcia a lor ajuda, obténer justicia.

CAPITULARI de 825

 ennaut

Al temps fixat, los grands de la Gaula que s'èran ligats per jurament s'acampèron a Senlís. Quand foguèron formats en assemblada, l'arquevèsque de Laon, Adalberon, lor parlèt aital : "Lo tròne s'aquerís pas per un drech ereditari e cal metre al cap del reialme que lo que se distinguís per de qualitats de l'esperit tan coma per la beutat de son còs. Balhatz-vos donc per cap lo duc Uc, recomandable per sas accions, per sa noblesa e per sas tropas, en el trobaretz un defensor non solament de la causa publica, mas tanben de vòstres interesses privats.

Lo duc foguèt, d'un consentiment unanime, portat al tròne, coronat a Noion lo primièr de junh pels avèsques e reconegut rei. (…)

Per èsser segur de daissar aprèp sa mòrt un eiretièr al tròne, tenguèt conselh ambe los princes e anèt el-metèis a Reims per far associar al tròne son filh Robèrt.

Richer, Istòria de son temps, sègle X

ennaut

Lo senhor se baissa e li cauça l'esperon drech, coma la costuma o voliá alara que qualqu'un qu'adobava un chivalièr. Los escudièrs son nombroses a l'entorn : cadun se maina per l'armar. Lo senhor pren l'espasa, la li cencha e li balha la colada.

"En vos balhant l'espasa, li diguèt, vos balhi l'òrdre de la Chivalariá, que vòl pas de la bassessa. Bel fraire, sovenetz-vos que se vos cal combatre, se vòstre adversari vençut vos demanda mercé, vos en pregui, escotatz-lo e lo tuetz pas exprès. Se vos arriba de trobar dins la misèria, un òme o una femna, una dòmna o una domaisèla, conselhatz-los, se vesètz una solucion o se aquela solucion es en vòstre poder : aital faretz plan. Enfin, recomandacion plan importanta, anatz sovent a la glèisa pregar lo Creator de totas causas qu'aja pietat de vòstre èime e que vos garde dins son sègle coma son fisèl crestian."

Lo senhor fa alara sus el lo signe de la crotz e, la man levada, ajusta :

"Bel sire, que Dieu vos garda e vos mena ! Sètz impacients de partir. Anatz donc e adieu."

Chretien de Troyes, Perceval, sègle XII

ennaut

- Lo comte demandèt al futur vassal se voliá venir son òme sens resèrva, e aquel respondèt : "o vòli" ; e sas mans juntas dins aquelas del comte que las sarrèt, s'aliguèron per un poton.

- Aprèp, lo qu'aviá fach omenatge engatgèt sa fe per aqueles mots : "Prometi dins ma fe d'èsser fidèl tre aquel moment al comte Guilhèm e de li gardar contra totes e entièrament mon omenatge, de bona fe e sens engana" ; jurèt aquò sus la relica dels sants.

- Puèi, lo comte balhèt un fèu a totes los que li avián promés seguretat e fach omenatge per jurament.

Galbert de Bruges,

sègle XII

ennaut

 - Un senhor parla a son vassal :

"Çò que vòli de vos, es la seguretat de ma vida, de mas tèrras, las que possèdi dejà e las que comprarai gràcia a vòstre conselh , es que me portatz vòstra ajuda contra totes, levat la fidelitat deguda al rei de França : que metetz vòstre castel de Vendòme a ma disposicion e a la de mos vassals."

Fulbert de Chartres à Renaud de Vendòme, 1007

  ennaut

En primièr, lo comte de Flandre demandèt al futur vassal se voliá venir un de sos òmes sens esitar e el respondèt : "o vòli". Puèi, sas mans juntas dins las del comte que las estrenhèt, se faguèron un poton.

En segond lòc, lo qu'aviá fach omenatge prestèt aquel jurament : "prometi amb fe d'èsser fidèl tre aquel moment al comte Guilhèm e de gardar contra totis e entièrament mon omenatge, de bona fe e sens enganas". Jurèt aquò sus las relicas dels sants.

Enfin, amb un baston qu'aviá a la man, lo comte li balhèt las investituras. (Lo baston simbolisa lo fèu qu'es balhat).

1127

 ennaut

Anam bastir de forns que seràn nòstres e ont portaretz vòstre pqn per lo far còire : e daissaretz un pan sus vint-e-quatre.

Farem tanben de molins e i anaretz : nos deuretz per aquò un setièr de gran sus vint.

Carta de Belmont, acordada per l'arquevèsque de Reims, 1182

  ennaut

Coneguda causa siá, que cal que siá qu'aurà un ostal dins la parròquia de Lorris paga un cens de sièis dinièrs solament per son ostal e cada arpent de tèrra qu'auriá dins aquela parròquia.

Cap d'aqueles aurà de corrogadas de far, levat un còp per an, sonque per los qu'an de cavals e de carretas.

I aurà pas a Lorris d'obligacion de portar lo pan al forn banal.

I aurà pas a Lorris d'obligacion de gardar lo castel.

Los òmes de Lorris podràn prene de lenha per lor usatge, se vòlon.

ennaut

Ieu, Berterius, de ma volontat, me soi liurat a vos.

Donc, tre aquel jorn, vos e vòstres eiretièrs, faretz de ieu e de ma familha çò que voldretz : nos vendre, nos balhar o nos afranquir.

Se vòli quitar vòstre servici, me podretz empresonar e me castigar coma totis los autres sèrfs nascuts dins la condicion servila.

Carta de l'Abadia de Cluny

fin del sègle IX

ennaut

Lotin, filh de Matiu de la Caseria, deu demorar ambe aquel Jacmemon Cochest, talhandièr, sièis ans de contunh e aquel Jacmemon deu assegurar lo beure, lo manjar, lo colcar a Lotin, e li deu aprene e ensenhar lo mestièr : lo pòt mandar pertot en vila e en defòra. Aquel Matiu deu fornir son filh en vestits e cauçaduras, e si Lotin manca una jornada, la tornarà far al cap de sièis ans.

Tornai, sègles XIV-XV

 ennaut

- Èran malauts que dos o tres jorns e morrissián rapidament, lo còs gaireben san. Avián tot còp de grossors jos las aissèlas e dins l'engue ; èra un signe infalhible de mòrt; La malautiá e la mòrt venián per relacion e per contagion. Lèu, dins fòrça endreches, sus vint estatjants, ne demorava que dos en vida.

- L'idèa que la mòrt veniá d'una infeccion de l'aire e de las aigas faguèt imputar als Josius, la corrupcion dels poses. Lo monde s'insurgiguèron donc cruselament contra eles.

Joan de Venette, Cronica latina, Sègle XIV

 ennaut

 A Oestminster, los Lòrds e las comunas representant legalament, plenament e liurament totas las classas del pòble d'aquel reiaume, declaran, per assegurar lors ancians dreches e libertats, que :

1. Lo pretendut poder de l'autoritat reiala de suspendre las leis o lor execucion sens lo consentament del Parlament es illegal. (…)

4. Tota levada d'argent per l'usage de la Corona sens lo consentament del Parlament es illegala.

5. Es un drech dels subjèctes de presentar de peticions al rei e tot empresonament a causa d'aquelas peticions son illegalas.

6. La levada e l'entreten d'una armada dins lo reialme en temps de patz sens lo consentament del Parlament son illegalas. (…)

8. La libertat de paraula, la dels debats e proceduras al sen del Parlament pòt pas èsser entravada.

9. Las eleccions dels membres del Parlament devon èsser liuras (…)

13. Lo Parlament deurà èsser frequentament acampat.

 ennaut

" Cap d'òme a recebut de la natura lo drech de comendar als autres. La libertat es un present del cèl, e cada individu a lo drech de ne profitar tanlèu que profita de la rason. Se la natura a establit una autoritat, es la poténcia pairugala.

Una autra autoritat ven d'una autra origina que la natura. S'òm sosca plan, òm la farà totjorn venir de las doas sorgas : o la fòrça e la violença de lo que se'n es apoderat, o lo consentirment de los que se son sometuts per un contracte entre eles e lo qu'a l'autoritat. La poténcia que se pren per la violença es qu'una usurpacion.

DENIS DIDEROT, Article : Autoritat politica de l'Enciclopedia, 1751

 ennaut

Pretendèm d'ara endavant viure e morir egals, coma sèm nascuts ; volèm l'egalitat vertadièra o la mòrt. La Revolucion francesa es que l'anoncia d'una autra revolucion plan mai granda, plan mai solemna, e que serà la darrièra.

Volèm pas solament l'egalitat escricha dins los dreches de l'òme ; la volèm demest nosaus, jol teulat de nòstres ostas. (…) Demandam la comunautat dels bens. Pas mai de proprietat individuala, la tèrra es a degun ; las fruchas son a tot lo monde.

Desapareissètz, revoltantas diferéncias dels rics e dels paures, dels grands e dels pichons, dels mèstres e dels vailets, dels governants e dels governats. (…) Pòble de França, proclama amb nosautres la Republica dels egals.

Gracchus Babeuf e Silvan Marechal, 1797

 ennaut

 La lei dels suspèctes

Article primièr : Immediatament, aprèp la publicacion d'aqueste decret, tot lo monde suspèctes que se tròbqn dins lo territòri de la Republica e que son encara en libertat seràn meses en estat d'arrestament.

Article dos : Son designats suspèctes :

1 - Los que, siá per lor conduita, siá per lors relacions, siá per lors prepaus o per lors escriches, se son mostrats partisans de la tirania, del federalisme, e enemics de la libertat.

2 - Los que podràn pas justificar… de lors mejans de viure e de la realitat de lors devers civics.

3 - Los qu'an pas aguts de certificats de civisme.

4 - Los fonccionaris destituits de lors fonccions per la Convencion.

5 - Los ancians nòbles, esposas, femnas, paires, maires, filhs e filhas, fraires e sòrres o agents d'emigrats, qu'an pas constantament manifestat lor estacament a la revolucion.

6. Los qu'an emigrat.

15 de setembre 1783

 ennaut

1. Serà facha una division novèla del reialme en despartaments. (…) Aqueles despartaments seràn al nombre de 75 a 85.

2. Cada despartament serà sompartit en districtes

3. Cada district serà partejat en divisions apeladas cantons.

4. Serà establit al cap-lòc de cada despartament una assemblada administrativa superiora jol titol d'administracion del despartament.

5. Al cap-lòc del district, una administracion de districts.

6. I aurà una municipalitat en cada vila, borg, parròquia o comunautat de campanha.

7. en 1799, los districtes vendràn los arrondissaments.

 ennaut

Las circonstàncias malurosas ont se tròba la Noblesa, l'insurreccion generala levada de pertot contra ela, (…) ; l'impossibilitat de s'opausar al torrent de la Revolucion, los malurs que menariá una resisténcia quitament inutila (…) ; e mai que tot aquò, aquel amor de la patria qu'es natural dins lo còr del Francés, amor qu'es un dever per la Noblesa (…), tot nos menava a la conduita que deviam causir : i aguèt qu'un moviment general. Lo clergat e la Noblesa se levèron e adoptèron totas las mocions prepausadas.

Marquis de Fierrièras, 7 d'Agost 1789

 ennaut

"Tre aquel moment, duscas a l'evacuacion del territòri de la Republica pels enemics, totes los Franceses son en requisicion permanenta pel servici de las armadas. Los joves anaràn al combat, los òmes maridats fargaràn las armas e transportaràn las subsisténcias, las femnas faràn de tendas, de vestits e serviràn dins los espitals ; los vièlhs se faràn portar sus las plaças publicas per excitar lo coratge dels guerrièrs, presicar l'òdi dels reis e l'unitat de la Republica.

Los ostals nacionals seràn convertits en casernas, las palças publicas en talhièrs d'armas, lo sòl de las cavas serà lessivat per ne tirar lo salpètra. Los cavals de sèla seràn pres per completar lo còs de cavalariá, los cavals de trach, en defòra de los que son emplegats per l'agricultura menaràn l'artilhariá e los viures.

1793

 ennaut

La vila de París e totes sos abitants… seràn tenguts de se sometre sul pic e sens espèra al Rei. (L'Emperaire e lo Rei de Prussa) rendon personalament responsables de totes los eveniments, sus lor cap, per èsser jutjats militarament, sens espèr de perdon, totes los membres de l'Assemblada Nacionala, del despartament, del district, de la municipalitat e de la garda nacionala de París. Se lo castèl de las Teulariás es forçat o insultat, s'es fach la mendre violença al rei, a la reina e a la familha reiala, (l'Emperaire e lo Rei de Prussa) ne tiraràn una venjança exemplara.

 ennaut

Cada licèu, limitat a la chifra de dos cents escolans en mejana, aurà que sièis professors : tres per las letras francesas e latinas, tres per las matematicas, es aquò que deuràn ensenhar essencialament (…) Passat dotze ans, los escolans aprendràn l'exercici militar, jos la direccion d'un ajudant que comanda totes los moviments efectuats dins la jornada. Los escolans son separats en companias de vint-e-cinc : cada compania a un sergent e quatre caporals, causits demest los melhors subjèctes.

Cada licèu aurà una bibliotèca de quinze cents volumes : lo catalòg d'aquelas bibliotècas serà parièr pertot ; cap de libre novèl deurà èsser introduit sens l'autorisacion especiala del ministre de l'interior…

Letre del mandat de Prussa a París, 17 de decembre 1802

  ennaut

 Lo Decret de Berlin

En nòstre palais imperial de Berlin, lo 21 de decembre 1806 (…)

Article primièr : las isclas britanicas son declaradas en estat de blocatge.

Article 2 : Tot comèrci e tota correspondéncia amb las isclas britanicas son interdiches.

Article 3 : Tot individu subjècte de l'Anglatèrra, que serà trobat dins los país ocupats per nòstras tropas, o per las de nòstres aliats, serà fach prisonièr de guèrra (…)

 ennaut

Los enterraments se succedissián d'un biais espaventós. L'un d'aqueles gardas aguèt aquel jorn la fantasia de portar a sa boca la pica de fèrre qu'aviá emplonsada dins un d'aqueles tombarèls d'arena que los obrièrs portavan cada jorn en quantitat per las construccions en vila e la trobèt sucrada. Aquesta indicacion li fasent reconéisser que lo contengut del carriòl èra de cassonada, introducha fraudulosament e travestida per un pauc d'arena, òm volguèt, per prudéncia, furgar tanben dins los carriòls dels mòrts que dintravan del servici funèbre ; òm los trobèt comols de sucre.

ennaut

Sabètz que la devisa de nòstre ostal es : "totjorn montar, jamai davalar". Trobaretz benlèu que vòstre paire es ambiciós. E ben, dins nòstra profession, se produsissèm pas de bonas pèças, sèm sul pic relegats al second plan. Çò que soi obligat de far per èsser lo primièr tinturièr del país, lo faretz per èsser los primièrs de vòstras classas respectivas. Los còrs ennaut, e recularetz pas l'un en tresena, l'autre en cinquena. (…)

Nòstre car Eugeni a donat pendent la darrièra annada escolària pas que la mitat de la pena qu'auriá deguda prene. Es estonant s'aquel brave enfant a agut qu'una mièja-culhida ? Se nòstre filh es uèi seten en tèma latin, se sas plaças en version son pas melhoras, es perque los trabalhs de 1873-1874 son estats negligits. E çaquelà, sens tèma, pas de discors latin, sens version, pas de capitada al bachilierat ! Anem, plan cars enfants, sovenetz-vos totjorn que la capitada recompensa l'assiduitat. Comptatz pas que sul trabalh, mai tard, e benlèu tròp tqrdm reconeisseretz aquela vertat.

Alfred Motte-Grimonprez,

 ennaut

Article 7 : la jornada de trabalh se compausa de tretze oras.

Article 8 : tot obrièr en retard de detz minutas aurà una emenda de 25 centimes

Article 9 : un còp dintrat, un obrièr pòt pas sortir sens una permission escrita, jos pena d'una emenda de la valor d'una jornada.

Article 11 : l'obrièr que se presentarà bandat dins los talhièrs serà menat fòra de la fabrica ; pagarà tres jorns d'emenda. Es expressament defendut d'anar al cabaret qu'es en fàcia de la grasilha.

Article 16 : tota obrièra que lavariá sas mans e d'efièches quines que sián amb lo sabon de la fabrica, pagarà tres jorns d'emenda.

Article 17 : Es defendut als obrièrs de jogar, jurar, cridar, cantar, se carpinhar o se batre dins los talhièrs, de manjar o dormir pendent las oras de trabalh.

 ennaut

Aviái sèt ans quand comencèri de trabalhar a la manufactura : lo trabalh èra la filatura de la lana ; las oras de trabalh èran de cinc oras del matin a uèit oras del ser, ambe un interval de trentas minutas a miègjorn per se repausar e manjar ; i aviá pas de temps per se repausar e manjar l'aprèp-miègjorn. Nos caliá prene nòstres repaisses coma podiam, drech o autrament, i aviái catòrze oras de trabalh efectiu, a sèt ans. (…) Dins auqela manufactura, i aviá un cinquantenat d'enfants, mai o mens de mon temps. Aqueles enfants èran sovent indispausats e avián gaire de santat. N'i aviá totjorn una mièja-dotzena qu'èran malauts, regularament, a causa del trabalh excessiu. Es a còps de correjas de cuèr que los enfants èran tenguts al trabalh. Èra la principala ocupacion d'un contramèstre de foetar los enfants per los forçar a far aquel trabalh excessiu.

 ennaut

Lo passatge tròp rapide d'un climat a un autre aurà sus las vias respiratòrias un efièch mortal. Lo moviment de trepidacion menarà de malautiás nerviosas, mentre que la succession rapida dels imatges menarà d'inflamacions de la retina. La posca e lo fum ocasionaràn de bronquitis. Enfin, l'ànsia dels perilhs tendrà de contunh los viatjaires en alèrta e serà la debuta d'infeccions cerebralas. Per una femna emprenhada, tot viatge en camin de fèrre serà la causa d'un avortament.

De sòcis de l'Academia de medecina de Lion, 1835

ennaut

"Fa trenta tres ans (…) prepausavi d'utilisar coma matèrias primièras de fonda bruta valent 75 francs la tona, allòc de fèrre en barra de Suèda plan pur, que s'emplegava d'aquel temps e que costava 375 a 500 francs la tona ; prepausavi encara de far de 5 a 10 tonas d'acièr amb una sola operacion allòc de lingòts pichons de 18 a 22,5 quilòs, coma se produsissiá l'acièr alara. Se podiá pas admetre, subretot, que poguèssi far d'acièr en barras a 150 francs la tona allòc de 1500 francs."

Henri Bessemer, Annales industrielles, 1894

 ennaut

Pensatz que cal pas de moneda per menar un afar coma aqueste ? E ben ! qui menarà aquesta moneda a l'usina ? A costat del director, del cap, i a lo capitalista que pòrta la soma gròssa. Lo capital qu'alimenta cada jorn las usinas d'espleches perfeccionats, lo capital, que sens el, res es pas possible, que noirís quitament l'obrièr ! Representa pas una fòrça que li cal sa part dels beneficis ? Vejam : ai un caval ; me venètz demandar de lo vos prestar. Perqué volètz que lo vos prèste per res ? Lo vos prestarai pas, aquí ! Tanben, se levatz al capital son interès, ne trobaretz pa spus quand n'auretz besonh !

J. Huret, Entrevista amb Eugène Schneider,

Enquête sur la question sociale en Europe, 1887

ennaut

"La maquina de vapor foguèt botada, pel primièr còp, suls ralhs en 1803, aprèp un defís entre lo proprietari d'una mina anglesa e Richard Trevithick. Se trachava de veire se la locomotriç podiá tirar dètz tonas suls ralhs d'un tramvia de caval.

La maquina foguèt batejada Invicta ; paralisava los viatjaires per las nivols de vapor. Al cors de l'experiéncia, tirèt cinc vagons amb 26 tonas de mercandisas. Mas coma los ralhs de fonda esclatava del pes, tornèron a la traccion animala. Trevithick cerquèt de demesir çò mai que se pòsca lo pes de sa maquina, mas la locomotriç capitèt pas a s'aviar que las ròdas patinavan.

L'inventor entestardit capitulèt pas. En 1808, sa locomotriç atenhèt los 30 quil./ora !"

Encyclopédie illustrée des transports, Gründ

ennaut

Suez respècte a la rota del cap de Bona-Esperança.

Panamà respècte a la rota de l'estrech de Magalhanes.

 ennaut

Article 1 : Es formada una societat per accions entre Sr. Mancel paire e filh, gerants d'aquela dicha societat, e totas las personas que vendràn proprietàrias de las accions.

Article 2 : La societat a per tòca l'expleitacion de la minas de carbon de Caramaus e l'expleitacion del camin de fèrre de Caramaus a Albi (…)

Article 5 : La societat pren coma nom : la Compania de las Minas de Carbon e Camin de Fèrre de Caramaus-Tolosa.

Article 6 : Lo capital es fixat a 17 400 000 francs e sompartit en 116 000 accions de 150 francs caduna.

Article 22 : Serà format un Conselh de Susvelhança compausat de 11 sòcis nomenats per l'Amassada Generala dels accionaris.

Article 28 : L'Amassada Generala se compausa de totes los accionaris proprietaris de 40 accions al mens.

 ennaut

L'argent que demòra dins las caissas dels particulars pels besonhs de l'industria, del comerci o de la vida privada, representa de somas considerablas. Sa conservacion expausa als risques de pèrdias, de vòls e mena totjorn de fraisses ; enfin e subretot priva son proprietari de tot revengut sus aquela partida de son capital. Es per remediar a aqueles inconvenients que lo Credit Lionés dubrís al public una caissa de depaus produsissent d'interesses. Tota persona quina que siá sa condicion, pòt dubrir un compte al Credit Lionés, a la sola condicion de far un versament de cinquanta francs al mens.

Primièra noticia publicitària de 1863

Nombre d'agenças del Credit Lionés : 1863 : 1, 1870 : 3, 1878 : 26, 1914 : 374

 ennaut

"I a pas de plaça per dos en Alemanha. Vòli abatre Austria. (…) La monarquia austriana es plan pauc alemanda ; fariá donc melhor de transplantar son centre de gravitat cap a Budapest e de s'apebar sus sa fòrça vertadièra que constituís dins lo fais de las raças nombrosas que la compausan, puslèu que de córrer aprèp lo sòmi d'una supremacia alemanda que li contestam e que li aparten pas."

BISMARC, Discors

ennaut

"Bismarc m'aviá montrat una carta de França sus laquala èran indicadas las frontièras lingüisticas de l'alemand e del francés… L'Alsaça parlava en majoritat nòstra lenga, la Lorrèna en partida solament, mas los abitants de las doas provincias avián pas d'atirança per la Prussa. En fach se sentissián mai franceses que jamai e volián res saber de nosautres. A Metz, la vila se considerava coma partida integranta de la França. Nos caldriá donc annexar las doas provincias contra lor volontat, sens far cas dels sentiements de lors abitants… Bismarc me semblèt pas susprés… mas disiá los "professors e patriòtas de braçarias alemands reclaman l'Alsaça e la Lorrèna…" Totes vòlon recuperar aqueles territòris frontalièrs perduts dempuèi de sègles e que nos son venguts estrangièrs… En realitat, aquò correspondiá perfièchament a sas vistas pròpias. Per el coma per nòstres militars, èra indispensable d'assegurar nòstre seguretat fàcia a la França. Tant qu'Estrasborg, per exemple, demorava una pòrta duberta a una armada francesa de maites centenats de milierats de soldats, seriam jamai en mesura de combatre sul Rin superior amb de fòrças parièras : los Franceses serian totjorn aquí davant nosautres."

WILHELM STIEBER, Memòris

 ennaut

Nòstra tòca deu èsser de crear e de far créisser l'Organisacion de las Nacions Unidas. Jos la direccion e dins lo cadre d'aquela organisacion mondiala, nos cal tornar crear la familha europenca dins un cadre regional que s'apelarà benlèu los Estats-Units d'Euròpa, e lo primièr pas practic serà de constituir un Conselh de l'Euròpa. Se, çò primièr, totes los estats d'Euròpa pòdon pas acceptar o son pas en mesura de far partida d'aquela Union, nos cal pasmens contunhar de recampar e d'organisar los que i consentisson e que o pòdon.

1946

ennaut

Article 4 :

1) La realisacion de las tascas fixadas per la comunautat es assegurada per una Assemblada, un Conselh, una Comission e una Cort de Justicia.

- cada institucion agís dins las limitas de las atribucions que son conferidas per aquel tractat.

2) Lo Conselh e la Comission son assistits d'un Conselh economic e social que a de foncions consultativas.

 ennaut